Wskaźnik czytelności tekstu: wzory Flescha, FOG, SMOG, ARI i jak je liczyć
Wskaźnik czytelności to liczba, którą wzór wylicza z długości zdań i słów. Najbardziej znany, Flesch Reading Ease, liczy się tak: 206,835 − 1,015 × (słowa w zdaniu) − 84,6 × (sylaby w słowie); im wyższy wynik, tym łatwiejszy tekst. Wzory powstały dla angielskiego, więc dla polskiego ich wartości są wskazówką, a nie wyrokiem. Czytelność nie wpływa bezpośrednio na ranking, ale pokazuje, gdzie tekst jest przeładowany i czytelnik może go porzucić. Można ją obliczyć analizatorem czytelności — podaje od razu kilka wskaźników.
Co oznaczają wskaźniki
Klasyczne formuły czytelności opierają się na prostych cechach: średnia liczba słów w zdaniu i średnia liczba sylab w słowie. Wynik zazwyczaj odnosi się do poziomu wykształcenia, potrzebnego do łatwego zrozumienia tekstu. Formuły były opracowywane dla języka angielskiego, dlatego dla rosyjskiego i innych języków ich wartości traktuje się jako wskazówkę, a nie jako wyrok.
Wzory na czytelność: sześć klasycznych wskaźników
Klasyczne wzory czytelności opierają się na trzech–czterech cechach, które łatwo policzyć: ASL — średnia liczba słów w zdaniu, ASW — średnia liczba sylab w słowie, udział słów „trudnych” (trzy sylaby i więcej) albo liczba liter. Autorzy dobierali współczynniki na tekstach angielskich i sprawdzali je na czytelnikach. Poniżej wzory w postaci podawanej przez źródła i opracowania.
Flesch Reading Ease (Rudolf Flesch, 1948)
FRE = 206,835 − 1,015 × (słowa / zdania) − 84,6 × (sylaby / słowa)Skala mniej więcej od 0 do 100: im wyżej, tym łatwiej. W nietypowych tekstach wynik wychodzi poza ten zakres, także poniżej zera — to cecha wzoru liniowego, a nie błąd.
Flesch–Kincaid Grade Level (Kincaid i in., 1975)
FKGL = 0,39 × (słowa / zdania) + 11,8 × (sylaby / słowa) − 15,59Te same dane, ale wynik to klasa amerykańskiej szkoły. Wzór powstał dla instrukcji technicznych Marynarki Wojennej USA.
Gunning FOG (Robert Gunning, 1952)
FOG = 0,4 × [(słowa / zdania) + 100 × (trudne słowa / słowa)]Trudne słowa mają co najmniej trzy sylaby. W metodzie ręcznej pomija się nazwy własne i formy, w których trzecią sylabę dają końcówki; kalkulatory automatyczne, w tym nasz, zwykle liczą wszystkie takie słowa, więc ich FOG bywa wyższy.
SMOG (G. Harry McLaughlin, 1969)
SMOG = 1,0430 × √(słowa wielosylabowe × 30 / zdania) + 3,1291Bierze pod uwagę tylko słowa z trzema i więcej sylabami. Metoda zakłada próbkę 30 zdań, więc na krótkim fragmencie wynik skacze.
Coleman–Liau (1975)
CLI = 0,0588 × L − 0,296 × S − 15,8
L — liter na 100 słów, S — zdań na 100 słówLiczy litery zamiast sylab, bo projektowano go do obliczeń maszynowych.
ARI — Automated Readability Index (1967)
ARI = 4,71 × (znaki / słowa) + 0,5 × (słowa / zdania) − 21,43Również bez sylab. Wynik, jak w Flesch–Kincaid, FOG, SMOG i Coleman–Liau, to poziom klasy szkoły w USA.
Wskaźnik czytelności dla języka polskiego
Polskie słowa są średnio dłuższe od angielskich, dlatego angielski wzór Flescha zaniża ocenę polskiego tekstu, a wskaźniki „klasowe” zawyżają poziom trudności. Dla polszczyzny są osobne narzędzia: projekt Jasnopis Uniwersytetu SWPS ocenia trudność tekstu na podstawie badań polskich tekstów i czytelników. Współczynników polskich adaptacji klasycznych wzorów tutaj nie podajemy, bo nie mamy pewności co do ich jednolitej wersji. Dla rosyjskiego najczęściej cytowana jest adaptacja Flescha autorstwa I. W. Oborniewej:
FRE (ros.) = 206,835 − 1,3 × (słowa / zdania) − 60,1 × (sylaby / słowa)Wniosek praktyczny: dla polskiego tekstu traktuj wynik klasycznych wzorów jako miarę względną — porównuj dwie wersje tego samego tekstu albo swoje artykuły między sobą, a nie z angielskimi progami typu „60 i więcej”.
Jak obliczyć wskaźnik czytelności: przykład krok po kroku
Weźmy trzy zdania: „Czytelność pokazuje, jak łatwo zrozumieć tekst. Liczy się ją na podstawie długości zdań i słów. Krótkie zdania czyta się łatwiej.”
- Policz zdania: 3.
- Policz słowa: 6 + 9 + 5 = 20.
- Policz sylaby: czy-tel-ność — 3, po-ka-zu-je — 4, pod-sta-wie — 3, dłu-go-ści — 3 i tak dalej. Razem 37.
- Oblicz średnie: ASL = 20 / 3 ≈ 6,67 słowa w zdaniu, ASW = 37 / 20 = 1,85 sylaby w słowie.
- Podstaw do wzoru. Flesch Reading Ease: 206,835 − 1,015 × 6,67 − 84,6 × 1,85 ≈ 43,6 („trudny”). Flesch–Kincaid: 0,39 × 6,67 + 11,8 × 1,85 − 15,59 ≈ 8,8 klasy.
Zdania są krótkie i proste, a wzór ocenia je jako „trudne” — przez współczynnik przy sylabach, policzony dla krótszych słów angielskich. Dlatego w polszczyźnie liczy się różnica między wersjami, a nie sama liczba. Na trzech zdaniach każdy wskaźnik jest niestabilny: do oceny bierz tekst od 100 słów.
Jak interpretować wskaźnik czytelności
| Flesch Reading Ease | Ocena w skali Flescha |
|---|---|
| 90–100 | Bardzo łatwy |
| 80–89 | Łatwy |
| 70–79 | Dość łatwy |
| 60–69 | Zwykły język |
| 50–59 | Dość trudny |
| 30–49 | Trudny |
| 0–29 | Bardzo trudny |
Wskaźniki „klasowe” (Flesch–Kincaid, FOG, SMOG, Coleman–Liau, ARI) szacują liczbę lat nauki w szkole w USA: 8 to poziom nastolatka w wieku 13–14 lat, 12 — absolwenta szkoły średniej, 16 i więcej — studiów. Zwykle różnią się między sobą o dwa–trzy punkty. Jeśli jeden wzór mocno odbiega od reszty, sprawdź, co waży: długie nazwy i terminy podbijają FOG i SMOG, dużo bardzo krótkich zdań obniża Flesch–Kincaid.
- Porównuj zamiast oceniać. Najwięcej mówi różnica „przed i po poprawkach”.
- Punkt odniesienia to Twoje najlepsze strony i strony z wyników dla tego samego zapytania.
- Patrz na dane wejściowe. Jeśli średnie zdanie ma 25+ słów, zacznij od zdań, a nie od słownictwa.
Co zrobić z złym wynikiem
- Podziel długie zdania. Najszybszy sposób na poprawę dowolnego wskaźnika — postawić kropkę zamiast przecinka.
- Usuń rzeczowniki odczasownikowe. „Przeprowadzana jest kontrola” → „sprawdzamy”.
- Zamień terminy na zrozumiałe tam, gdzie odbiorcy nie są profesjonalistami.
- Dodaj strukturę: nagłówki, listy, tabele. Formuły tego nie widzą, a czytelnicy — tak.
- Przeczytaj na głos. Miejsce, gdzie zabrakło oddechu, to przeładowane zdanie.
| Odbiorcy | Wskazówka dotycząca trudności |
|---|---|
| Masywna, szeroki zapytanie | Prościej: krótkie zdania, minimum terminów |
| Profesjonalna | Trudniejsze dopuszczalne: terminy oszczędzają czas czytelnika |
| Dokumentacja | Średnio: dokładność ważniejsza niż łatwość, ale bez biurokratyzmu |
Czego formuły nie widzą
Wskaźniki liczą słowa i sylaby, ale nie rozumieją sensu. Tekst z krótkimi zdaniami, wypełniony terminami bez wyjaśnień, otrzyma doskonałą ocenę i pozostanie niezrozumiały. I odwrotnie: złożone zdanie z zrozumiałym przykładem czyta się łatwo. Dlatego po poprawkach warto dać tekst osobie, która nie jest w temacie — jej pytania powiedzą więcej niż jakakolwiek formuła.
Jakie wskaźniki liczy nasz analizator czytelności
Analiza czytelności przyjmuje tekst albo adres strony i liczy sześć wzorów: Flesch Reading Ease, Flesch–Kincaid Grade Level, Gunning FOG, SMOG, Coleman–Liau i ARI. Dla tekstu rosyjskiego dodaje Flescha w wersji Oborniewej. Pod tabelą widać podstawę obliczeń — liczbę słów, zdań i sylab na słowo. Osobno pokazywane są statystyki tekstu i metryki stylu: urzędowe sformułowania, szablonowe łączniki, powtórzenia, typografia, zróżnicowanie długości zdań.
Czego analizator nie robi
- Sylaby liczy w przybliżeniu: po polsku — według grup samogłosek (aąeęioóuy), po angielsku — według grup samogłosek z regułami dla niemego e i końcówek -es/-ed.
- Granice zdań wyznacza po znakach . ! ? … — nagłówki i punkty listy bez kropki łączą się z następnym zdaniem, a skróty dodają zbędne granice.
- Nie liczy Dale–Chall: ten wzór wymaga listy 3000 znanych słów.
- Nie rozumie treści. Logiki i spójności wzory nie widzą — o tym artykuł o spójności tekstu, a dopasowanie tekstu do zapytania opisuje optymalizacja artykułu.
Powiązanie z promocją
Nieczytelna strona traci odwiedzających, zanim dotrą do oferty — a linki tego nie rekompensują. Jeśli strona jest na progu topu, praca z tekstem i snippetem często daje przyrost szybciej niż linki: zob. sprawdzenie metatagów.